DIPOLOG CITY – Mikabat sa 35 ka media practitioners gikan sa nagkadaiyang bahin sa Zamboanga Peninsula ang mitambong sa Forum on Communicating Geological and Hydrometeorological Hazards for National and Local Media Practitioners nga gipahigayon sa Department of Science and Technology (DOST) Region IX sulod sa Andres Rafael Hall, Mibang Hotel, Dipolog City, niadtong Hulyo 1 ngadto na sa 2, 2026.
Ang maong kalihukan nagtumong sa pagpalig-on sa kahibalo ug kapasidad sa mga media practitioners ug information officers sa tukma, husto, ug responsable nga pagsabwag sa impormasyon mahitungod sa mga geological ug hydrometeorological hazards, aron mapalambo ang kahibalo ug kaandam sa publiko batok sa mga katalagman.
Matud ni Nuhman Aljani, Provincial Director sa DOST-Zamboanga del Norte, ang forum gihimo aron mas mapalawom ang pagsabot sa media sa husto nga paggamit sa siyentipikong mga termino nga gigamit sa DOST-PHIVOLCS ug DOST-PAGASA sa pagpagawas sa mga advisory ug bulletin kalabot sa linog, tsunami, pagbuto sa bulkan, ug uban pang meteorological hazards.
Gipasiugda usab ni Aljani nga ang media adunay dakong responsibilidad isip kasaligan nga kaabag sa gobyerno sa paghubad sa teknikal nga impormasyon ngadto sa yano, masabtan, ug tukmang mensahe alang sa katawhan, ilabina panahon sa mga emerhensiya ug katalagman.
Samtang mipahayag usab ang mga Media practioners ngadto sa DOST isip pagpasalamat tungod sa maong forum nga nakahatag ug dugang kahibalo sa mga partisipante mahitungod sa geological hazards sama sa linog, tsunami, pagbuto sa bulkan, active faults, liquefaction, ug landslides, ingon man sa hydrometeorological hazards sama sa bagyo, kusog nga ulan, pagbaha, storm surge, thunderstorms, El Niño, La Niña, ug hulaw.
Usa sa mga nag una nga resource speaker sa unang adlaw sa forum mao si Charmaine Villamil, Licensed Geologist, Senior Research Specialist ug Disaster Risk Reduction Communication Head sa DOST-PHIVOLCS Manila, nga mituki sa hilisgutan nga “Earthquake Hazards and the Big Ones in Region IX.”
Gipasabot ni Villamil nga ang Pilipinas usa sa mga nasud nga labing delikado sa mga linog tungod sa nahimutangan niini ibabaw sa aktibong mga fault ug trench. Busa, ang Rehiyon IX adunay posibilidad nga maapektuhan sa ground rupture, ground shaking, liquefaction, earthquake-induced landslides, ug tsunami.
Giduso usab niya ang kahinungdanon sa pagpangandam sa matag komunidad pinaagi sa pag-ila sa mga hazard ug risgo, pagpalig-on sa kaluwasan sa mga imprastraktura, ug husto nga pagpatuman sa disaster preparedness ug emergency response. Dugang pa niya, walay aktibong bulkan sa kasamtangang panahon sa Rehiyon IX.
Gituki usab ni Villamil ang Tsunami Hazards and Early Warning System, diin iyang gipasabot ang gigikanan sa pulong nga “tsunami” ug ang mga posibleng hinungdan niini sama sa linog ilawom sa dagat, pagbuto sa bulkan, ug underwater landslides nga mahimong moresulta sa grabeng pagbaha ug dakong kadaot sa mga baybayong komunidad.
Samtang si Engr. Florenette Garcia sa PHIVOLCS Dipolog mipasabot sa PHIVOLCS Earthquake Intensity Scale (PEIS) pinaagi sa presentasyon nga “Did You Feel It?”. Iyang gipatin-aw ang kalainan tali sa Intensity, nga naghulagway sa kusog sa pag-uyog ug epekto niini sa usa ka piho nga lugar, ug Magnitude, nga nagpasabot sa gidak-on sa enerhiya nga gipagawas sa linog. Matud niya, ang pinakagrabeng kadaot kasagarang masinati sa Intensity VI hangtod X.
Gituki usab ni Ian Demetillo sa Mines and Geosciences Bureau (MGB) Region IX ang “Living with Geohazards in Region IX: Karst and Rain-Induced Landslides,” diin iyang gipaila ang mga lugar sa Zamboanga del Norte nga adunay taas nga posibilidad sa pagdahili sa yuta, lakip ang Sergio Osmeña (Malindang Complex), Sindangan–Leon Postigo Highlands, Godod, Baliguian–Gutalac Highlands, Labason (Dansalan Mountains), ug ang Sibuco–Sirawai Coastal Road.
Ang maong forum kabahin sa HANDA Pilipinas, ang nasudnong programa sa DOST nga nagtumong sa pagpalig-on sa kahibalo, kaandam, ug kalig-on sa mga komunidad pinaagi sa siyensya ug tukmang komunikasyon sa mga impormasyon may kalabotan sa katalagman.
Pinaagi sa maong kalihukan, gipamatud-an sa DOST ang padayon nga paningkamot niini sa pagpalig-on sa panaghiusa tali sa gobyerno ug media aron masiguro nga ang publiko makadawat sa tukma, kasaligan, ug siyensya ang gibasehang impormasyon nga makatabang sa pagpanalipod sa kinabuhi ug kabtangan sa panahon sa mga katalagman.(ANGELICA T. OBINA)